Vervoersbedrijf Arriva heeft plannen om treinen te laten rijden tussen Zwolle en Groningen, waar nu uitsluitend de Nederlandse Spoorwegen (NS) actief zijn. De plannen zijn voorlopig uitgesteld, omdat onduidelijk is of de ov-studentenkaart geldig zal zijn in deze treinen.
Het traject Zwolle–Groningen is momenteel in handen van de NS. Arriva wil daar als concurrerende aanbieder treinen laten rijden. Volgens het bedrijf is dat alleen rendabel als ook studenten gebruik kunnen maken van de dienst.
1 vervoerder naar ‘open toegang’
Op het Nederlandse spoor is doorgaans één vervoerder per traject actief, op basis van een concessie die wordt verleend door de overheid. In veel gevallen is dat de NS, maar in delen van Noord-, Oost- en Zuid-Nederland rijdt Arriva al op verschillende regionale lijnen.
Sinds 2019 is er formeel sprake van zogenoemde ‘open toegang’ op het spoor. Deze ontwikkeling vloeit voort uit Europese regelgeving, die concurrentie tussen vervoerders moet bevorderen om kwaliteit te verbeteren en prijzen te verlagen. Open toegang maakt het mogelijk dat meerdere vervoerders op hetzelfde traject actief zijn, onder voorwaarden.
Onzekerheid over studentenreisrecht
De centrale vraag is of studenten met een ov-studentenkaart kosteloos of met korting kunnen reizen in treinen van een vervoerder die via open toegang rijdt. Arriva ging ervan uit dat dit mogelijk zou zijn, maar het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) heeft hierover nog geen definitief standpunt ingenomen.
Volgens OCW is het onduidelijk of treinen die via open toegang rijden vallen onder het reguliere openbaar vervoer waarvoor de ov-studentenkaart geldt. Een woordvoerder van het ministerie wijst erop dat het studentenreisproduct is vastgelegd in contracten met vervoerders, waarin geen rekening is gehouden met deze vorm van marktwerking. ‘Of studenten met concurrerende treinen kunnen reizen, is een vraag waar OCW en de vervoerders momenteel over in gesprek zijn,’ aldus de woordvoerder.
Concurrentie op het spoor
De uitkomst van deze discussie is van belang voor de verdere ontwikkeling van concurrentie op het spoor. De overheid besteedt jaarlijks bijna een miljard euro aan het studentenreisproduct. Wanneer vervoerders die via open toegang rijden hier geen gebruik van kunnen maken, kan dat de aantrekkelijkheid van concurrentie beperken.
OCW benadrukt dat het ministerie hierbij optreedt als opdrachtgever en niet verantwoordelijk is voor de rendabiliteit van marktwerking op het spoor. ‘We zijn als klant niet verantwoordelijk voor de vraag of marktwerking voor vervoerders financieel haalbaar is,’ aldus de woordvoerder.
Uitstel van treindiensten
Arriva had vanaf december toestemming om dagelijks 24 treinen te laten rijden op het traject Zwolle–Groningen. Deze diensten zijn echter nog niet gestart vanwege de aanhoudende onzekerheid.
Volgens Arriva moeten reizigers zonder extra belemmeringen gebruik kunnen maken van nieuwe treindiensten. ‘Daarom zijn we altijd uitgegaan van de geldigheid van standaard vervoersbewijzen, zoals de ov-chipkaart en OVpay,’ zegt een woordvoerder. ‘Dat uitgangspunt hebben we ook gecommuniceerd aan onder meer de betrokken ministeries.’
Arriva rijdt inmiddels al nachttreinen van Groningen en Maastricht naar Amsterdam en Schiphol op basis van open toegang. In deze treinen is de ov-chipkaart niet geldig, en kunnen studenten geen gebruikmaken van hun ov-studentenkaart.
