Mensen met een laag inkomen moeten vaker noodgedwongen thuisblijven omdat reizen simpelweg te duur is. De NS wil daar verandering in brengen en begint daarom samen met de gemeente Amersfoort een opvallende proef: duizend inwoners met een smalle beurs kunnen vanaf deze zomer een halfjaar gratis met de trein reizen.
De proef draait om de zogenoemde Vooruitpas Amersfoort. Daarmee kunnen geselecteerde inwoners tussen 1 juli en 31 december 2026 onbeperkt gebruikmaken van de trein. Volgens NS moet de pas bijdragen aan meer kansen op werk, sociale contacten en deelname aan de samenleving.
“Reizen is vrijheid,” zegt NS-bestuurder Daan Schut. “Wie te weinig geld heeft om met de trein te reizen, wordt beperkt in dagelijkse keuzes. Mensen denken dan twee keer na voordat ze ergens naartoe gaan.”
Toenemende aandacht voor betaalbaar openbaar vervoer
De proef past in een bredere ontwikkeling waarbij overheden en vervoerders zoeken naar manieren om het openbaar vervoer betaalbaar te houden. De afgelopen jaren stegen de prijzen van trein- en buskaartjes flink door hogere energie- en personeelskosten. Tegelijkertijd groeit de zorg dat mensen met lage inkomens hierdoor minder mobiel worden.
Verschillende gemeenten experimenteren al langer met goedkope of gratis ov-regelingen voor specifieke doelgroepen, zoals jongeren, ouderen of minima. NS onderzoekt nu voor het eerst of een landelijke treinpas voor mensen met een laag inkomen haalbaar is.
Hoe werkt de proef?
De gemeente Amersfoort benadert huishoudens die in aanmerking komen voor de regeling rechtstreeks. In totaal zijn duizend passen beschikbaar. Als meer mensen zich aanmelden dan er plekken zijn, wordt er geloot.
Tijdens de proef kijkt NS niet alleen naar hoeveel deelnemers reizen, maar ook waarvoor zij de trein gebruiken. Denk aan bezoek aan familie, werk, opleidingen, medische afspraken of recreatie. Die inzichten moeten helpen bij de ontwikkeling van een mogelijke permanente regeling.
Volgens NS worden de eerste resultaten begin 2027 verwacht.
Mogelijk uitbreiding naar andere gemeenten
De spoorvervoerder sluit niet uit dat vergelijkbare passen later ook in andere steden beschikbaar komen. Daarvoor zijn wel afspraken nodig met gemeenten, provincies en mogelijk het Rijk, omdat dergelijke regelingen geld kosten.
Naast deze proef praat NS ook met andere vervoerders en de landelijke overheid over manieren om het openbaar vervoer toegankelijker te maken voor groepen die financieel onder druk staan.
Voor veel huishoudens zou een voordelige treinpas een groot verschil kunnen maken. Zeker nu mobiliteit steeds belangrijker wordt voor werk, onderwijs en sociale contacten, groeit de discussie over openbaar vervoer als basisvoorziening — net als zorg of onderwijs.
