Voor steeds meer Nederlanders wordt dagelijks met de trein reizen financieel nauwelijks nog vol te houden. Door stijgende ticketprijzen, duurdere abonnementen en bijkomende reiskosten lopen de maandelijkse kosten voor woon-werkverkeer in sommige gevallen op tot honderden euro’s per maand.
Vakbonden en reizigersorganisaties slaan inmiddels alarm over de betaalbaarheid van het openbaar vervoer. Vooral middeninkomens dreigen volgens hen tussen wal en schip te vallen: te veel verdienen voor regelingen, maar te weinig om de stijgende reiskosten moeiteloos op te vangen.
“Trein is luxeproduct”
Waar de trein jarenlang werd gepresenteerd als duurzaam en toegankelijk alternatief voor de auto, groeit nu de kritiek dat reizen per spoor langzaam verandert in een luxeproduct. Het is allang geen toegankelijk Openbaar Vervoer meer en dat moet vanzelfsprekend veranderen.
Een dagelijkse retourreis tussen Amersfoort en Amsterdam kost zonder abonnement inmiddels tientallen euro’s per dag. Zelfs met abonnementen blijven veel forenzen fors betalen, zeker nu hybride werken ervoor zorgt dat traditionele maandabonnementen minder gunstig zijn.
Daar bovenop komen extra kosten voor:
- bus, tram of metro
- parkeren bij stations
- deelvervoer
- koffie of lunch onderweg
Voor sommige gezinnen gaat inmiddels een aanzienlijk deel van het inkomen op aan simpelweg op het werk verschijnen.
Meer mensen kiezen voor de auto
De hoge OV-kosten zorgen er tegelijkertijd voor dat automobiliteit weer aantrekkelijker wordt. Werkenden kiezen vaker voor carpoolen of stappen opnieuw dagelijks in de auto, ondanks files en stijgende brandstofprijzen.
Mobiliteitsexperts waarschuwen dat die ontwikkeling haaks staat op klimaatdoelen en juist kan leiden tot meer drukte op de weg.
“Als openbaar vervoer te duur wordt, verliezen we mensen aan de auto,” klinkt het vanuit reizigersorganisaties. “Dat effect zien we nu al ontstaan.”
Gemeenten grijpen in
De groeiende zorgen over betaalbaarheid zetten ook overheden onder druk. Verschillende gemeenten onderzoeken inmiddels goedkopere OV-regelingen voor minima, jongeren en ouderen.
NS start deze zomer bijvoorbeeld een proef in Amersfoort waarbij inwoners met een laag inkomen een halfjaar gratis kunnen reizen. Het spoorbedrijf wil onderzoeken of een speciale treinpas voor minima landelijk haalbaar is.
Dat experiment onderstreept volgens kenners hoe groot het probleem inmiddels is geworden.
Betaalbaarheid dreigt groot politiek thema te worden
Met stijgende kosten voor wonen, energie en boodschappen groeit ook de druk op mobiliteit. Want wie niet meer betaalbaar kan reizen, loopt risico op minder kansen op werk, onderwijs en sociale contacten.
De vraag wordt daardoor steeds urgenter: blijft openbaar vervoer een basisvoorziening voor iedereen of alleen nog voor mensen die het kunnen betalen?
